Obrazovanje

Šta su imenice u Srpskom jeziku?

Da li Vam se desilo da mislite da sve znate o imenicama u srpskom jeziku, a onda se ispostavi da nije baš tako i da nakon dobro poznate definicije zaćutimo? U nastavku sledi sve ono što bi trebalo znati o imenicama.

Šta su to imenice?

Imenice su samostalne promenljive reči koje označavaju neko biće, predmet ili pojavu – pojam uopšte, kao i skup osobina (Marko, Ana, kuća, pas, ljubav, sreća, šećer, trčanje, pantalone, deca).

Imenice pripadaju otvorenoj klasi reči i sadrže sledeće kategorije: rod, broj i padež.

Imenice u srpskom jeziku određuju se kao imenice prirodnog i gramatičkog muškog, ženskog i srednjeg roda. Izvorni govornici srpskog jezika uglavnom nemaju problema u određivanju roda imenice pri gramatičkoj analizi i već u nižim razredima osnovne škole učenici nauče da utvrde rod jednostavnim testom: stavljanjem odgovarajućeg oblika, na primer, pokazne zamenice taj, ta, to ispred imenice. Taj se odnosi na muški, ta na ženski, a to na srednji rod.

Imenice razlikuju dva gramatička broja – jedninu (singular)  i množinu (plural). U srpskom jeziku postoji grupa imenica koja se naziva pluralia tantum i odnosi se na imenice koje se pojavljuju isključivo u množini (pantalone, gaće, naočare, makaze, sanke, pluća, pleća). Veliki broj naziva jela takođe se javlja u obliku pluralia tantum (ćevapčići, ražnjići, sarmice, uštipci, vanilice itd.).

Kategorija padeža podrazumeva različite nastavke koji se dodaju na gramatičku osnovu imenice.

Imenice poznaju podelu prema dva kriterijuma:

  • Semantičkom ili značenjskom
  • Formalnom ili obličkom 

Imenice prema značenju                

Prema semantičkom kriterijumu imenice se dele na osam vrsta ili skupina:

  • Vlastite imenice – posebna imena pojedinih bića i predmeta (lična imena, imena životinja, imena zemalja, gradova, reka, planina, mora, kontinenata, imena nebeskih tela): Milanka, Sara, Dzeki, Beograd, Nemačka, Mesec, Dunav, Kopaonik itd.)
  • Zajedničke imenice – označavaju imena bića, predmeta i pojava sa zajedničkim osobinama: učenik, sestra, majka, list, drvo, avion.
  • Zbirne imenice – one koje svojim jedninskim oblikom označavaju više bića ili predmeta iste vrste uzetih iz skupa: granje, kamenje, klasje, lišće, jagnjad, pilad. Iz zbirnih imenica proizilaze kolektivne.
  • Kolektivne imenice – imenice koje označavaju skupove živih bića, kolektiva: seljaštvo, Srpstvo, Slovenstvo, učiteljstvo. Ova vrsta imenica po pravilu nema oblik množine.
  • Gradivne imenice – one imenice koje svojim jedninskim oblikom označavaju ili celinu ili najmanju ili najveću količinu materije koju označavaju: voda, vino, žito, mleko, pesak, ulje.
  • Apstraktne imenice – imenice koje svojim jedninskim oblikom označavaju nešto neopipljivo, nešto što se samo zamišlja ili oseća: ljubav, sreća, tuga, strah, lepota, mladost, daljina.
  • Glagolske imenice – imenice koje svojim jedninskim oblikom označavaju radnju, stanje ili zbivanje: pisanje, kopanje, vožnja, seoba, svitanje.
  • Promena imenica IV vrste
  • Promena imenica II vrste

Po II imeničkoj vrsti menjaju se imenice srednjeg roda koje se u nominativu jednine završavaju vokalom –e, npr. ime, dete, bure (N. ime – G. imena – D. imenu – A. ime – V. ime – I. imenom – L. imenu).

Imenice prema obliku

Prema formalnom kriterijumu imenice u srpskom jeziku dele se na četiri vrste promene koje su u morfologiji poznatije kao „Stevanovićeve vrste“. Utvrdio ih je srpski lingvista Mihailo Stevanović (1903 – 1991) u svojoj velikoj deskriptivnoj i normativnoj gramatici Savremeni srpskohrvatski jezik (1964).

Vrste promena odredjuju se prema završetku osnove i obliku nominativa  jednine.

Promena imenica I vrste

Po I imeničkoj vrsti menjaju se imenice muškog roda koje se u nominativu jednine završavaju suglasnikom, npr. grad, učenik, prozor (N. grad – G. grada – D. gradu – A. grada – V. grade – I. gradom – L. gradu).

Promena imenica III vrste

Po III imeničkoj vrsti menjaju se imenice ženskog i muškog roda koje se u nominativu jednine završavaju na –a, npr. žena, vladika, sreća, učiteljica, Nikola (N. žena – G. žene – D. ženi – A. ženu – V. ženo – I. ženom – L. ženi).

Po IV imeničkoj vrsti menjaju se imenice ženskog roda koje se u nominativu jednine završavaju suglasnikom, npr. mladost, radost, strast, pamet (N. mladost – G. mladosti – D. mladosti – A. mladost – V. mladosti – I. mladošću/mladosti – L. mladosti).

Savet pri analizi imenica

Kada ste iz teksta izdvojili imenice od ostalih vrsta reči krećete sa analizom imenica. Najpre odredite rod imenice (muški, ženski ili srednji), zatim broj (jednina ili množina) i padež u kome se imenica nalazi. Sledeći korak u analizi jeste određivanje vrste imenice prema kriterijumu značenja (osam vrsta imenica) i kriterijumu oblika („Stevanovićeve vrste“).

Vi to možete! Srećno!

Slično

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *

Back to top button